یخ زدن لوله مکش (ساکشن) کمپرسور سردخانه یعنی مبرد به‌جای بخار، به‌صورت مایع به کمپرسور برمی‌گردد یا دمای این خط از حد طبیعی پایین‌تر است. شایع‌ترین علت‌ها سه چیز است: شارژ اضافه مبرد، باز ماندن یا خرابی شیر انبساط، و کار نکردن فن اواپراتور. یخِ نازک و کم ممکن است مهم نباشد، ولی یخی که ضخیم می‌شود و به سمت کمپرسور پیش می‌رود را باید جدی گرفت.
لوله مکش دقیقاً چه کاری می‌کند؟
در سیکل تبرید، مبرد داخل اواپراتور گرمای سردخانه را می‌گیرد و تبخیر می‌شود؛ یعنی از مایع به بخار تبدیل می‌شود. لوله مکش همان لوله‌ای است که این بخار سرد را از اواپراتور به کمپرسور برمی‌گرداند تا دوباره فشرده شود. نکته مهم این است که به کمپرسور باید فقط بخار برسد، نه مایع؛ چون کمپرسور برای فشرده کردن گاز ساخته شده و مایع به قطعات داخلی آن آسیب می‌زند.
چرا لوله مکش یخ می‌زند؟
۱. شارژ اضافه مبرد: وقتی مبرد بیشتر از حد لازم در سیستم باشد، اواپراتور فرصت کافی برای تبخیر همه آن را ندارد و بخشی از مبرد به‌صورت مایع وارد لوله مکش می‌شود. مایع سرد، لوله را تا زیر صفر خنک می‌کند و رطوبت هوا روی آن یخ می‌بندد.
۲. باز ماندن یا خرابی شیر انبساط: شیر انبساط مقدار مبرد ورودی به اواپراتور را تنظیم می‌کند. اگر بیش از حد باز بماند یا خراب شود، مبرد زیادی وارد اواپراتور می‌شود و مثل حالت قبل، مایع تبخیرنشده به خط مکش می‌رسد.
۳. کار نکردن فن اواپراتور: فن، هوای سردخانه را از روی کویل اواپراتور عبور می‌دهد تا مبرد گرما بگیرد و تبخیر شود. اگر فن نچرخد، تبخیر ناقص می‌ماند و مایع به سمت کمپرسور حرکت می‌کند.
۴. برفک ضخیم روی اواپراتور: لایه ضخیم برفک مثل عایق عمل می‌کند و جلوی انتقال گرما از هوا به مبرد را می‌گیرد؛ نتیجه دوباره تبخیر ناقص و یخ زدن خط مکش است.
۵. کثیفی کویل یا گرفتگی مسیر هوا: گرد و خاک روی کویل و هر چیزی که جلوی جریان هوا را بگیرد، همان اثر برفک ضخیم را دارد.
آیا یخ زدن لوله مکش همیشه خطرناک است؟
نه همیشه. در هوای مرطوب، کمی تعریق (قطره‌های آب) روی لوله مکش سرد طبیعی است و نشانه خرابی نیست. اما اگر لایه یخ ضخیم شود، یا یخ از اواپراتور شروع شود و به سمت کمپرسور پیش برود، یعنی مایع مبرد در حال رسیدن به کمپرسور است. ورود مایع به کمپرسور به سوپاپ‌ها و پیستون آسیب می‌زند و روغن کمپرسور را هم رقیق می‌کند؛ به این وضعیت «برگشت مایع» می‌گویند و یکی از علت‌های جدی خرابی کمپرسور است.
چطور بفهمیم مشکل از کجاست؟
قبل از هر کاری به الگوی یخ نگاه کنید: آیا فقط لوله مکش یخ زده یا روی خود اواپراتور هم برفک ضخیم است؟ آیا فن اواپراتور می‌چرخد؟ آیا به‌تازگی به سیستم گاز اضافه شده است؟ اگر برفک روی اواپراتور ضخیم است، اول باید سرویس دوره‌ای و دیفراست انجام شود. اندازه‌گیری دقیق فشار و سوپرهیت و تنظیم شارژ مبرد کار تکنسین است و نباید حدسی انجام شود.
برای رفع آن چه باید کرد؟
قدم اول دیفراست کامل اواپراتور و تمیز کردن کویل است. بعد فن اواپراتور بررسی می‌شود که سالم بچرخد. اگر باز هم خط مکش یخ زد، نوبت بررسی شارژ مبرد و سلامت شیر انبساط است؛ این بخش حتماً باید توسط تکنسین و با گیج فشار انجام شود. اگر سردخانه شما مدام با این مشکل درگیر است، بد نیست نگاهی به خدمات تعمیر و نگهداری سیستم‌های برودتی فریونی بیندازید.
سؤالات پرتکرار
آیا یخ زدن لوله مکش یعنی گاز سردخانه کم شده است؟
برعکس؛ معمولاً نشانه مبرد اضافه یا تبخیر ناقص است، نه کمبود. کمبود مبرد بیشتر خودش را با خنک نکردن کافی نشان می‌دهد.
کمی آب روی لوله مکش طبیعی است؟
بله، در هوای مرطوب تعریق سطحی لوله سرد طبیعی است. مشکل وقتی است که یخ ضخیم و پیشرونده باشد.
می‌توانم خودم گاز سیستم را کم کنم؟
نه. تخلیه یا تنظیم شارژ مبرد نیاز به ابزار و دانش فنی دارد و کار اشتباه به کمپرسور آسیب می‌زند.